वारली चित्रकला – महत्त्वपूर्ण माहिती

                   वारली चित्रकला – महत्त्वपूर्ण माहिती

  वारली चित्रकला – महत्त्वपूर्ण माहिती

     वारली चित्रकला ही महाराष्ट्रातील आदिवासी वारली समाजाची पारंपरिक लोककला आहे. तिची साधेपणा, भूमितीय आकृती आणि निसर्गाशी असलेले नाते यासाठी ती जगभर प्रसिद्ध आहे.

१) उगम व इतिहास

     वारली चित्रकलेचा उगम महाराष्ट्रातील ठाणे, पालघर, डहाणू, जव्हार, मोखाडा, तळासरी या परिसरात झालेला आहे. ही कला इ.स. १० - १२ व्या  शतकापासून प्रचलित असल्याचे मानले जाते. आधी ही चित्रे मातीच्या भिंतींवर, झोपड्यांवर, समारंभाच्या वेळी काढली जात.

२) प्रमुख वैशिष्ट्ये

१. रंग - मूलभूत दोन रंग — पांढरा आणि लाल/मातीचा (भुईमाती) पार्श्वभूमी लाल/ओकारी रंगाची आणि चित्रे भाताच्या पिठाचा गोंद वापरून पांढऱ्या रंगात काढली जातात.

२. आकृती - सर्व आकृत्यांचा पाया त्रिकोण, वर्तुळ व चौकोन. मानवी आकृती दोन जोडलेल्या त्रिकोणांतून बनवली जाते (वरचा त्रिकोण – शक्ती, खालचा त्रिकोण – स्थिरता).

३. विषय - निसर्ग, दैनंदिन जीवन, शेतीकाम, नृत्य, सण, देवदेवता. विशेष चित्र – ‘तारपा नृत्य’, वारलींचे पारंपरिक नृत्य.

३) वारलींची प्रतीके व त्यांचे अर्थ

वर्तुळ – सूर्य-चंद्र

त्रिकोण – पर्वत, झाडे, मानवाचे बल

चौकोन – सुरक्षित जागा

४) उपयोग

विवाह सोहळे, सण, धार्मिक पूजा, घर सजावट, भित्तीचित्र

आजच्या काळात – कपडे, बॅग्स, गृहसजावट, लोगो, पोस्टर्स इत्यादी.

५) वारली चित्रकलेचा संदेश

निसर्गाशी समतोल

समाजातील समानता

साधेपणा आणि सामूहिक जीवन

कलेतून जीवनाची कथा सांगण्याची परंपरा

६) महत्त्व

महाराष्ट्राची आणि भारताची अमूर्त सांस्कृतिक वारसा परंपरा पर्यटन, हस्तकला उद्योगाला मोठा फायदा 

जगभरात ‘इको-फ्रेंडली आर्ट’ म्हणून प्रसिद्ध

७) वारली चित्रकलेतील प्रसिद्ध कलाकार

जिव्या सोमा म्हसे  – वारली कलांचे जनक मानले जातात; पद्मश्री पुरस्कार